HÀNH TRÌNH MỚI CỦA NÔNG NGHIỆP LÝ SƠN TRÊN VÙNG ĐẤT NÚI LỬA TRIỆU NĂM

Từ luống hành tỏi trên cát san hô đến chuỗi giá trị xanh Giữa trùng khơi nắng gió, huyện đảo Lý Sơn đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp: vừa kiên định giữ vững thương hiệu hành tỏi nổi tiếng, vừa phát triển kinh tế biển bền vững. Từ những luống cây xanh mướt trải dài trên nền đất bazan pha cát san hô đến các lồng bè nơi đầu sóng, người dân và doanh nghiệp nơi đây đang nỗ lực đổi mới quy trình, gia tăng giá trị nông sản và bảo vệ hệ sinh thái. Đồng hành cùng chuyển động ấy là nguồn vốn tín dụng Agribank – "bệ đỡ" lặng thầm tiếp sức cho kinh tế đảo. Bài toán sinh thái trên hòn đảo đá triệu năm Vào mỗi buổi sáng sớm, khi ánh mặt trời vừa vươn qua đỉnh núi Thới Lới, những thửa ruộng hành, tỏi ở Lý Sơn lại rực lên màu xanh non tươi mới. Những luống cây đâm chồi giữa các tầng đá núi lửa đen sẫm, đất đỏ bazan và lớp cát san hô trắng mịn – dấu tích đặc trưng của một vùng đảo núi lửa có lịch sử triệu năm. Ở Lý Sơn, cây hành và tỏi không thuần túy là nông sản thương mại. Đó còn là ký ức, là nguồn sinh kế qua nhiều thế hệ và là sản vật mang nét đặc trưng thổ nhưỡng không đâu sánh bằng. Nhờ sự kết hợp kỳ diệu giữa lớp đất bazan lòng núi và cát san hô phủ bề mặt, củ tỏi Lý Sơn mới đạt được hương vị ngọt thanh, thơm dịu mà không cay gắt. Tuy nhiên, phương thức canh tác truyền thống kéo dài qua nhiều thập kỷ đang bộc lộ những hạn chế lớn. Lớp cát san hô – yếu tố tạo nên "linh hồn" cho tỏi Lý Sơn – không phải là tài nguyên vô tận. Qua hàng trăm mùa vụ, nguồn cát dần cạn kiệt; đất canh tác cũng trở nên bạc màu, suy giảm độ phì do thâm canh liên tục cùng áp lực từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học và thời tiết khắc nghiệt. Với diện tích tự nhiên vỏn vẹn **khoảng 10 km²**, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chỉ có **khoảng 314 ha**, nguồn nước ngọt trên đảo luôn rơi vào tình trạng khan hiếm. Mỗi năm, người dân chỉ có thể canh tác **1 vụ tỏi, 2 đến 3 vụ hành** cùng một số loại cây trồng phụ. Do đó, việc bảo vệ đất, tiết kiệm cát san hô và giữ gìn nguồn nước ngọt đã trở thành yếu tố sống còn cho sự phát triển lâu dài. Trước yêu cầu đó, chuyển đổi nông nghiệp bền vững tại Lý Sơn được bắt đầu từ những hành động cụ thể: giảm phụ thuộc vào cát biển, tăng cường phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học, hạn chế hóa chất độc hại, đồng thời tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết để người dân không phải đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế trước mắt. "Cái bắt tay" thay đổi tư duy canh tác Trò chuyện trên thửa ruộng đang áp dụng phương thức sản xuất mới, ông Nguyễn Văn Nhật – Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh – nâng trên tay nắm đất bazan trộn cát biển và chia sẻ: đất đai qua nhiều năm đã mất đi sức sống vốn có. Nếu tiếp tục làm theo lối cũ, đất sẽ bạc màu, kéo theo chất lượng củ tỏi đi xuống. Từng có thời gian làm việc tại các tỉnh phía Nam, ông Nhật quyết định trở lại quê hương Lý Sơn để lập nghiệp từ chính cây tỏi đảo. Hành trình ấy khởi đầu đầy thử thách khi doanh nghiệp bắt tay vào làm đúng giai đoạn dịch bệnh Covid-19: thị trường tiêu thụ đóng băng, chuỗi cung ứng bị đứt gãy, vốn từ hạn hẹp, trong khi đặc thù nông nghiệp đảo lại đòi hỏi dòng tiền duy trì liên tục cho thu mua và chế biến. Xác định nâng tầm giá trị hành tỏi Lý Sơn phải bắt đầu từ gốc, Công ty Phú Sinh tập trung xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa. Từ mô hình thử nghiệm ban đầu **khoảng 1 ha** vào **cuối năm 2022**, đến nay doanh nghiệp đã mở rộng vùng liên kết lên **khoảng 39 ha** với sự tham gia của **khoảng 85 hộ dân**. Không chỉ cam kết bao tiêu sản phẩm, Phú Sinh còn hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn bà con giảm bớt thuốc hóa học, tăng cường chế phẩm sinh học để kiểm soát quy trình trồng trọt theo hướng an toàn. Giữ đất chính là chìa khóa cốt lõi để giữ lấy cây tỏi Lý Sơn. Từ những củ tỏi tươi bán thô theo mùa vụ, Phú Sinh đã đầu tư kho bãi, nâng cấp công nghệ và đẩy mạnh chế biến sâu các dòng sản phẩm như: tỏi đen, bột tỏi, rượu tỏi và các sản phẩm đóng gói mang thương hiệu địa phương. Khi có hợp đồng bao tiêu ổn định, người nông dân yên tâm tuân thủ quy trình sạch; ngược lại, doanh nghiệp có vùng nguyên liệu đạt chuẩn để truy xuất nguồn gốc và tự tin tiếp cận các thị trường lớn. Bài toán "được mùa mất giá" dần tìm thấy lời giải. Dòng vốn xanh tiếp sức cho kinh tế biển Trong toàn bộ quá trình chuyển đổi chuỗi giá trị ấy, nguồn vốn tín dụng giữ vai trò đòn bẩy quyết định. Ông Nguyễn Văn Nhật nhớ lại, vào thời điểm khó khăn ban đầu, khoản vay **khoảng 1 tỷ đồng** từ Agribank Chi nhánh Lý Sơn đã trở thành nguồn tựa quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, thử nghiệm vùng nguyên liệu và phát triển các sản phẩm tinh chế. Khi tình hình dịch bệnh qua đi, nhằm phục vụ kế hoạch mở rộng nhà xưởng, mua sắm máy móc và nâng công suất thu mua nông sản cho bà con, Agribank đã tiếp tục nâng hạn mức tín dụng cho Phú Sinh lên **khoảng 3 tỷ đồng**. Ông Nhật đánh giá cao sự linh hoạt và tính đồng hành của ngân hàng. Dòng vốn kịp thời từ Agribank chính là mắt xích quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động nguồn tài chính để thu mua, bao tiêu nông sản cho người dân ngay trong mùa vụ cao điểm. Đánh giá về định hướng này, bà Lê Thị Của – Giám đốc Agribank Chi nhánh Lý Sơn – khẳng định dòng vốn tín dụng xanh sẽ tiếp tục giữ vai trò đồng hành, tiếp sức kịp thời cho các mô hình liên kết sản xuất hành tỏi bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường sinh thái trên vùng đảo núi lửa.